Millättäş

Färit Möxämmätşin: “İndus Tahirov – Tatarstannı häm tatar xalqın nıq yarata torğan keşe bularaq kiñ tanılğan şäxes”

QFUda İndus Tahirovnıñ 80 yäşlek yübileyena bağışlanğan tantanalı çara uzdı

(Qazan, 24 may, "Tatar-inform", Gölnar Ğärifullina). Tirän tikşerenüçe-tarixçı, iskitkeç süz ostası, üz xalqınıñ çın patriotı İndus Tahirov - Tatarstannıñ yaña däwlätçelege çişmä başında torğan şäxes. Bu xaqta bügen Qazan federal' universitetınıñ Xalıqara mönäsäbätlär, tarix häm könçığışnı öyränü institutı Ğilmi sovet utırışında TR Däwlät Sovetı Räise Färit Möxämmätşin bilgeläp uzdı. Tantanalı utırış TR Fännär akademiäse akademiğı, Bötendönä tatar kongressı Başqarma komitetınıñ berençe räise İndus Tahirovnıñ 80 yäşlek yübileyena bağışlandı. 

Yübilärnı täbrikläw çarasında TR Däwlät Sovetı Räise Färit Möxämmätşin, TR Däwlät Sovetı Räise urınbasarı Rimma Ratnikova, QFU rektorı İlşat Ğafurov, parlamentnıñ mäğärif, mädäniät, fän häm milli mäs'älälär komitetı räise Razil Wäliev, RF Däwlät Duması deputatı İldar Ğilmetdinov, "Qazan Kremle" muzey-tıyulığı direktorı Zilä Wälieva häm başqalar qatnaştı. 

İlşat Ğafurov İndus Tahirovnı QFUnıñ professor-möğallimnär sostavı isemennän täbrikläp, bügen bik ähämiätle waqiğa, bügenge datanıñ ozın icadi yulnı bäyälärgä mömkinlek birä torğan kön ikänen, ğalim uzğan yulnıñ üsep kilüçe buın öçen ürnäk buluın bilgeläp uzdı. Rektor İndus Tahirovta çın patriot häm intelligentqa xas iñ kürkäm sıyfatlar buluın äytte. İlşat Ğafurov ğalimneñ universitet tarixı belän tığız bäylängän buluın assızıqladı. “Qazan universitetına student bularaq kilep, sez böten ğömeregezne üz fakul'tetığız belän bäylädegez, anda 15 yılğa yaqın dekan buldığız. Universitetta tarixi belem sezneñ isemegez belän bäyle”, - dip, ul ildä tarix buyınça belem birä torğan härqayda İndus Tahirov iseme bik yaxşı tanış buluına basım yasadı. İlşat Ğafurov süzlärençä, professionalizm, kiñ eruditsiä, üz eşenä tuğrılığı İndus Riza ulına zur ğalim bulırğa mömkinlek birgän. 

 

Färit Möxämmätşin İndus Tahirovnı respublika citäkçelege – Tatarstan Prezidentı Röstäm Miñnexanov, berençe Prezident Mintimer Şäymiev, Xökümät häm deputatlar isemennän qotlap, anıñ Rossiä, Tatarstan tarixın öyränügä ğäyät zur öleş kertüen bilgeläp ütte. "Bu keşe üzen üze "yasağan" şäxes. Anı bernindi zur citäkçelär, partiä yulbaşçıları da anı iärtep yörtmäde, ul üzen üze tanıttı", - dip belderde parlament başlığı. 

“80 yäş ul – bik tügäräk, citdi, kiläçäkkä küz salıp, ütkän tormışqa berniqädär näticälär yasıy torğan data. Üztänqit, tirän qänäğätlelek belän yübilär tormışı respublikağa, QFUğa bağışlanğan diärgä bula, häm ul Rossiä, Tatarstan, tatarlar tarixın öyränügä zur öleş kertkän şäxes. Ğalim ezlekle häm nigezle eş alıp bara. Ğalim, kürenekle publitsist, Tatarstannı, tatar xalqın qaynar yarata torğan keşe bularaq kiñ tanıldı”, - dip assızıqladı Färit Möxämmätşin. 

Parlament başlığı yübilärnıñ tormış suqmağına küz salıp, anıñ 1963 nçe yılda QFUnıñ tarix häm filologiä fakul'tetın tämamlap, uquın aspiranturada däwam itep, 1967 nçe yılda kandidatlıq dissertatsiäsen yaqlawın äytte. Ul İndus Tahirovnıñ Rossiädä revolütsiä xäräkäte, milli däwlät qorılışı, federalizm üseşe, etnokonfessional' säyäsät belän bäyle xezmätläre bezneñ ilneñ dä, çit il fänni cämäğätçelege, uquçılar dairäsendä kiñ taralış tabuın bilgeläp uzdı. “Sezneñ fänni ezlänülärneñ asılında da Tatarstannıñ häm tatar fäneneñ küp ğasırlıq tarixı yata. Yartı ğasır eçendä universitet diwarlarında fänni häm hönäri üseşneñ barlıq basqıçların uzdığız. 1979 yılda tarix fännäre doktorı isemenä däğwa qılıp, dissertatsiä yaqladığız, ber yıldan professor isemen aldığız. 1983 nçe yılda kafedranı citäklädegez, anda 30 yıldan artıq eşlädegez. Bügen dä bu kafedrada intellektual' elita tärbiäläwne däwam itteräsez”, - dip möräcäğät itte Färit Möxämmätşin yübilärğa. 

Däwlät Sovetı Räise assızıqlağança, İndus Tahirovnıñ urtaq eş xaqına keşelärne berläşterü, oyıştıru säläte Qazannıñ tarix mäktäbe üseşeneñ qatalizatorına äwerelde. “15 yıl QDUnıñ tarix fakul'tetı dekanı buldığız, üzegezneñ fänni mäktäbegezne buldırıp, yözlägän mäqälä, monoğrafiälär bastırıp, abruylı ostaz itep kürsättegez”, - dide ul. 1994 nçe yıldan İndus Tahirov QDU qarşında kandidat häm doktorlıq dissertatsiälären yaqlaw buyınça maxsus sovet räise bulıp, 10 doktor häm 30 da artıq fän kandidatı äzerläde. “Bez sezneñ Tatarstan Respublikası Fännär akademiäsendä mäğärif üseşenä kertkän öleşegezne yuğarı bäyälibez”, - dip, F.Möxämmätşin ğalimneñ akademiäneñ tatar xalqı tarixı buyınça fänni sovet räise buluın, “Ğasırlar awazı”, “Tatarstan” jurnalları redkollegiäsendä toruın äytte. “Tirän tikşerenüçe-tarixçı, iskitkeç süz ostası, üz xalqınıñ çın patriotı İndus Tahirov – Tatarstannıñ yaña däwlätçelegeneñ çişmä başında torğan şäxes. Anıñ aqıllı kiñäşe, analizğa säläte, waqiğalarnı aldan kürä belüe Tatarstan citäkçelegenä ber genä tapqır yärdäm itmäde”, - dide parlament räise. Ul İndus äfändeneñ TR häm federal' üzäk arasında kileşüle mönäsäbätlärdä aktiv qatnaşuın da şärexläde. 

Färit Möxämmätşin assızıqlağança, İndus Tahirovnıñ liderlıq, oyıştıru sıyfatları, töple pozitsiäse, abruyı Bötendönya tatar kongressı Başqarma komitetı belän citäkçelek itkändä açıq kürende. “Näq menä şuşı keşe kongress nigezendä tordı, anıñ traditsiälären buldırdı, Rossiä çiklärennän yıraqqa sibelgän barlıq tatarlarnıñ tormış täcribäsen öyrände”, - dip, DS Räise Rossiädä, törle illärdä barlıq tatarlar arasında İndus Tahirov isemen işetmägän keşe bulmawın äytte. “Bügen tatar kongressı şul bazada watandaşlarnı tuplap üseş ala”, - dide. 

Parlament citäkçese bilgeläp uzğança, Rossiädä tatarlarnıñ federal' milli-mädäni avtonomiäse başlığı sıyfatında eşlägändä dä İndus Tahirovnıñ eşe yuğarı bäyägä layıq bulğan. “Öç çaqırılışta Däwlät Sovetı deputatı bularaq, sez parlamentarizm üseşenä, zakon çığaru bazasın buldıruğa yoğıntı yasadığız, - dide F. Möxämmätşin. – İndus Riza ulınıñ sessiä utırışlarında mädäniät, tel, traditsiälär mäs'älälären kütärep, tatar häm rus telläre mänfäğätlären yaqlap yalqınlı çığışların küplär xäterlider dip uylıym. Tirännän uylanılğan bu çığışlar berkemne bitaraf qaldırmadı”. Däwlät Sovetı Räise İndus ağanıñ üz fikeren tartınmıy äytä aluın, säyäsi bäxäslärdä dä anıñ berqayçan artqa çigenmäwen bilgeläp ütte. “Ul härwaqıt dälille itep çığış yasıy belde, opponentların tirän fikerläre belän şaqqatırdı”, - dide Färit Möxämmätşin. 

Parlament citäkçese İndus Tahirovnıñ Däwlät Sovetınıñ parlamentarizmnı üstergän öçen Maqtaw bilgese belän büläklängänen iskärtte. Duslıq ordenı kavalerı häm başqa bik küp büläklär, maqtawlı isemnär iäse bügen tağın ber däwlät bülägenä layıq buldı. TR Prezidentı Ukazı nigezendä, İndus Tahirov TRnıñ "Fidaqär xezmäte öçen" medale belän büläklände. Däwlät bülägen yübilärğa Färit Möxämmätşin tapşırdı. 

Fotosurät gossov.tatarstan.ru saytınnan alındı.

 

 

Нашли ошибку в тексте? Выделите ее и нажмите Ctrl + Enter. Используется система Orphus.
    Опубликовать      

Поместите ссылку на статью в ваш блог:

Написать комментарий

Обновляется щелчком мыши