Din

Rİİda polietnik häm konfessiäara moxittä filologiä mäs'älälärenä bağışlanğan xalıqara fänni-ğämäli konferentsiä buldı

Anda Rossiä, Ğıyraq, Amerika Quşma Ştatları, Tacikstan h.b. illärdän ğalimnär qatnaştı

 
(Qazan, 2 iyün, “Tatar-inform”, Läysän İsxakova). Bügen Rossiä islam institutında “Polietnik häm konfessiäara moxittä filologiä: torışı hämperspektivaları” digän temağa xalıqara fänni-ğämäli konferentsiä uzdırıldı. Anıñ plenar utırışı bügen irtän şuşı uqu yortınıñ aqtlar zalında buldı. Rİİnıñ filologiä häm illärne öyränü kafedrası tarafınnan ütkärelä torğan çarada Rossiä, Ğıyraq, Amerika Quşma Ştatları, Tacikstan h.b. illärdän ğalimnär qatnaştı.

Konferentsiä, traditsion räweştä, izge Qor'än äyätläre uqudan başlanıp kitte. Annan soñ süz alğan Rİİnıñ fänni eşçänlek buyınça prorektorı Rafis Zakirov fänni çaranıñ cidençe tapqır oyıştırıluın iskärtep, anı uzdıru kürkäm traditsiägä äwerelde, dip bilgeläp ütte. Anıñ süzlärenä qarağanda, bügen lingvistika Rİİnıñ perspektivalı, şaqtıy tiz üseş ala torğan töp eşçänlek yünäleşlärennän berse bulıp tora.

“Uqu yortıbızda studentlarğa ğäräp telen uqıtu däräcäse İdel buyı federal' okruğında iñ yuğarılardan sanala. Ğäräp telennän tış, bezdä ingliz, törek, farsı telläre öyrätelä”, – dide Rİİnıñ fänni eşçänlek buyınça prorektorı plenar utırışta. Ul Qıtayda möselmannar küpläp yäşäwen istä totıp, kiläçäktä studentlarğa qıtay telen öyrätü dä urınlı bulır ide, dip bilgeläp ütte.

Rİİnıñ filologiä häm illärne öyränü kafedrası mödire Timur Şäyxullin çığışın, niçä tel belsäñ, şulqädär keşelek däräcäñ yuğarı ("Skol'qo yazıkov tı znayeş - stol'qo raz tı çeloveq"), digän ğomumäğlüm ğibarädän başladı. “Lingvistika, iñ berençe çiratta, çit il tellären yuğarı däräcädä belüne küz uñında tota. Bezneñ uqu yortında ğäräp, ingliz tellärenä ayırım iğtibar birelä. Lingvistika buyınça magistratura açılu da söyenderä”, – dide ul.

Plenar utırışta çığışlar rus telendä genä bardı. Rİİ möğallimnäre uqu yortında tatar telen öyränüneñ ni däräcädä buluın telgä almadı. “Bıltır avgustta institutta tatar tele häm milli mädäniät kafedrası açılğan ide. Näticädä, Rİİ studentlarına tatar tele kübräk külämdä uqıtıla başladı”, – dip, şuşı kafedra dotsentı Svetlana Aydarova bu mäs'älägä açıqlıq kertte. Ul “Tatar-inform” MA xäbärçesenä söylägänçä, Rİİda tatar tele buyınça tügäräklär oyıştırılğan. Alar zaçet, imtixan birüne küz uñında totmasa da, yäşlär tuğan telneñ zaruriäten, anı kiläçäk tormışlarında, ğailälärendä, hönärlärendä qullanu kiräklegen añlap, tügäräklärgä teläp yöri ikän. Biredä tatar tele aralaşu çarası bularaq qına öyränelmi, hönäri leksikağa da zur iğtibar birelä. Äytik, bıyıl studentlar tatar telendä wäğäz uqu serlärenä töşenä başlağan.

Yäşlär arasında tatar telenä qarata qızıqsınu, tuğan telne öyränü däräcäse, monnan 3-4 yıl elekkege belän çağıştırğanda, şaqtıy üste, dip sanıy Svetlana Aydarova. Ul Rİİda tatarlar ğına tügel, Rossiäneñ başqa töbäklärennän, BDB illärennän dä studentlar belem aluın iskärtep, taciklar, üzbäklär, çeçennär tatar telen qızıqsınıp öyränä, dide.

AQŞnıñ Gettisberğ munitsipal' kölliäte professorı Xezer Li Mellou fikerençä, bügen çit il tellären öyrängändä töp iğtibarnı qağidälär, dialoğlar yatlawğa tügel, ä şul teldä aralaşu künekmäläre buldıruğa yünältü zarur.

“Çit il telen uqıtu planı, belem birüneñ däwlät standartlarınnan qala, cämğiättä bulğan bilgele ber ixtıyaclarğa qarap ta tözelergä tieş. Bu ingliz telenä genä tügel, ğäräp, tatar tellärenä dä qağıla”, – dip sanıy ğalimä.

QFUnıñ tel beleme kafedrası dotsentı Möslimä Şäkürova fikerençä, bügen Tatarstanda ikençe däwlät tele sanalğan tatar teleneñ qullanılış dairäse, rus teleneke belän çağıştırğanda, alay uq yuğarı tügel.

“Bez moña bügenge konferentsiä misalında da inana alabız: fänni çara rusça alıp barıla. Tatar tele turında süz bulmadı diärlek. Barı tik Amerikadan kilgän xanım ğına tatar tele turında assızıqlap äytte”, – dip bilgeläp ütte ul.

Tatarstanda yäşägän här keşe tatar telen belergä tieş. Ämma real' iketellelekkä ireşü öçen rus häm tatar tellären uqıtunıñ metodikaların kamilläşterü, bu yünäleştä yaña tendentsiälär uylap tabu, xalıqqa ğammäwi mäğlümat çaraları aşa iketellelek mäs'äläseneñ ähämiäten añlatu zarur, di M.Şäkürova.

“Bügen tatar telen öyränü öçen barlıq mömkinleklär buldırılğan. Şaqtıy matdi çığımnar taläp itügä qaramastan, respublikada daimi räweştä yaña uqıtu äsbapları, süzleklär, üzöyrätkeçlär bastırıla, distantsiaon kurslar eşli. Bolarnıñ barısı da tatar telen uqıtuğa, anı taratuğa, dönyada tanıtuğa xezmät itä. Şulay da, bügen mäktäp şartlarında da, yuğarı uqu yortlarında da tuğan telne öyrätügä iğtibarnı arttıru möhim”, – dip sanıy QFUnıñ tel beleme kafedrası dotsentı Kadriä Fätxullova.

Plenar utırıştan soñ konferentsiä sektsiä çığışları belän däwam itte. Çarada qatnaşuçılar, ayırım alğanda, “Tatar häm qırım telläreneñ qayber lingvistik üzençälekläre”, “Rizaeddin Fäxreddin xezmätlärendä uqıtu-tärbiä mäs'äläläre”, “Uzğan ğasırnıñ 20-30nçı yıllarında ruslarğa tatar tele öyrätü”, “Tatar häm uyğır mäqällärendä ğailä teması”, “Dini stil janrı bularaq wäğäz” h.b. temalarğa çığış yasadı.

 

Нашли ошибку в тексте? Выделите ее и нажмите Ctrl + Enter. Используется система Orphus.
    Опубликовать      

Поместите ссылку на статью в ваш блог:

Написать комментарий

Обновляется щелчком мыши